Samen met zijn huidige compagnon Stijn van Zelst had Gijsbert een ingenieursbureau dat bedrijven hielp met complexe technische vraagstukken. Een daarvan was in de mijnbouwsector in Zuid-Afrika. Gijsbert vertelt daarover: “Een klant had toegang tot een bepaald erts waar vanadium in voorkomt. Dat vanadium wilden zij uit de erts winnen. Zij vroegen ons om te onderzoeken of er een alternatief mogelijk was voor de traditionele processen die veel energie verbruiken, hoge temperaturen vereisen en milieuvervuilend zijn. Die oplossing vonden we in hydrometallurgie, een proces waarbij waardevolle metalen uit ertsen of schroot worden geëxtraheerd en gezuiverd met behulp van waterige oplossingen. Dat specifieke project is overigens niet verder ontwikkeld door de klant, voornamelijk door stroomgebrek in Zuid-Afrika. Maar wij hadden wel waardevolle kennis opgedaan over vanadium, een metaal waar we daarvoor nog nooit van hadden gehoord.”
De stap naar urban mining
Gijsbert vervolgt: “Met ons bureau werkten we ook voor een groot familiebedrijf in Nederland. Dat bedrijf hadden we eerder geholpen bij de installatie van scrubbersystemen. In de deeltjes die de scrubbers opvangen, bleek ook vanadium aanwezig te zijn. In concentraties die vergelijkbaar zijn met die in de ertsen die we eerder in Zuid-Afrika hadden onderzocht. Toen begon het idee van urban mining echt te leven. Afvalverwerkers worden betaald om het af te voeren, terwijl daar waardevolle metalen in zitten. Toen dachten wij: dit is interessant, kunnen we hier iets mee? Zijn er nog meer bronnen aan industriële reststromen die vanadium bevatten?” Dat idee leidde uiteindelijk tot de oprichting van Phoenix Metals, een innovatieve onderneming die metalen terugwint uit staalslakken. Het bedrijf ontwikkelde een proces waarmee onder andere vanadium kan worden gewonnen: een strategische grondstof voor sterk staal én voor de volgende generatie duurzame batterijen. Naast vanadium worden ook ijzer, calcium, magnesium en mangaan teruggewonnen voor verschillende industriële toepassingen. Gijsbert: “Die meervoudige opbrengst maakt het model economisch aantrekkelijker dan veel traditionele recyclingprocessen. Wij winnen niet alleen het vanadium terug, we ontwikkelen een oplossing waarin de volledige materiaalstroom waarde creëert. Dat betekent meerdere inkomstenstromen, een betere benutting van grondstoffen en een hogere economische waarde per ton verwerkt materiaal.”
Een Europees ecosysteem
Een belangrijk deel van de toekomstige waardecreatie zit in de batterijmarkt. Phoenix Metals produceert vanadium-elektrolyt, een cruciale grondstof voor vanadium-flowbatterijen. Deze batterijen worden gezien als een veelbelovende oplossing voor grootschalige energieopslag bij netbeheerders, industrieclusters, datacenters en duurzame energieprojecten. “Waar lithium-ion batterijen domineren in mobiliteit, hebben flowbatterijen voordelen voor stationaire opslag”, legt Gijsbert uit. “Ze zijn niet brandbaar, hebben een lange levensduur en zijn volledig recyclebaar. Daarmee sluiten ze goed aan op de Europese behoefte aan veilige en duurzame opslagcapaciteit. Vanadiumbatterijen worden al in verschillende Europese landen gemaakt. Het benodigde vanadium wordt nu nog voor 95% geïmporteerd, met name uit China. Door vanadium in Europa te winnen, ontstaat een interessante kans om een eigen waardeketen op te bouwen. Door de energietransitie en de geopolitieke ontwikkelingen is die keten extra actueel geworden. Alleen al in Nederlandse staalslakken zit genoeg vanadium om ongeveer een derde van de Europese vraag te kunnen bedienen. Dat potentieel maakt onze businesscase interessant.”
Kansen voor Noord-Holland
Voor Noord-Holland bieden deze ontwikkelingen volop kansen volgens Gijsbert. “De regio beschikt over een unieke combinatie van staalindustrie, chemische kennis, logistieke infrastructuur en technisch talent. Bovendien bevinden zich hier de grondstoffen waarop ons businessmodel is gebaseerd. De geplande pilotinstallatie komt in de IJmond-regio en een toekomstige commerciële fabriek zou ook in Noord-Holland kunnen komen. Dat kan een compleet nieuw industrieel ecosysteem aantrekken. Als je hier het elektrolyt produceert voor batterijen, wordt het logisch dat andere delen van de keten zich ook in de regio vestigen.” De fabriek kan nieuwe werkgelegenheid opleveren. Daarnaast ziet Gijsbert kansen voor samenwerking met onderwijsinstellingen, Techport en bedrijven uit de regio. “We willen graag gezamenlijk kennis opbouwen en mensen opleiden, zoals operators en batterijspecialisten.”
De kracht van een partij die meedenkt
Tot het zover is, zijn er nog wat hordes te nemen. Net als veel andere deeptech-ondernemingen, zit ook voor Phoenix Metals de grootste uitdaging in het aantrekken van kapitaal. “We zitten in een kapitaalintensieve sector. Investeerders vinden het interessant, maar willen vaak eerst bewijs zien dat alles op grotere schaal werkt. Daar gaan jaren van onderzoek, subsidieaanvragen, pilots en voor lange tijd concessies op je eigen inkomen aan vooraf. Dan is het fijn als je een partij als ROM InWest hebt die sterk kijkt naar de commerciële kant van je onderneming. Ze denken actief mee over opschaling, strategie en regionale samenwerking, bijvoorbeeld bij vraagstukken rond vestigingslocaties, vergunningen en industriële ontwikkeling. Met de begeleiding vanuit ROM InWest hebben we onze business case verder kunnen aanscherpen. Zo hebben we meegedaan aan bijeenkomsten zoals de Green Chemistry Accelerator en het GCNE netwerk van ondernemers, investeerders en relevante samenwerkingspartijen binnen de industrie.”
